Ngày này năm xưa (23-12-1978): Quân đội Việt Nam mở chiến dịch tổng tiến công biên giới Tây Nam, tiêu diệt chế độ diệt chủng Khmer Đỏ chỉ trong 2 tuần.
Chiến dịch huy động lực lượng quy mô lớn của 3 quân đoàn, 3 quân khu, các quân chủng hải quân, không quân cùng với các đơn vị công an vũ trang biên phòng, thanh niên xung phong và các binh chủng bảo đảm khác, bao gồm:
- 18 sư đoàn bộ binh.
- 12 trung đoàn và một số tiểu đoàn, đại đội bộ đội địa phương.
- 3 lữ đoàn, trung đoàn và một số tiểu đoàn, đại đội đặc công.
- 6 lữ đoàn, trung đoàn cùng một số tiểu đoàn, đại đội tăng thiết giáp, tương đương 19 tiểu đoàn.
- 24 lữ đoàn, trung đoàn cùng một số tiểu đoàn, đại đội pháo binh, tương đương 48 tiểu đoàn.
- 4 trung đoàn không quân và lực lượng tăng cường từ 3 trung đoàn không quân và 1 đoàn bay hàng không dân dụng.
- 3 lữ đoàn phòng không.
- 1 hạm đội tàu chiến đấu, 1 lữ đoàn tàu vận tải, 1 hải đoàn và 1 trung đoàn hải quân đường sông.
- 2 lữ đoàn hải quân đánh bộ.
- 94 tiểu đoàn công binh.
Lực lượng vũ trang cách mạng Campuchia theo 1 số nguồn tin có khoảng 7-10 tiểu đoàn và 1 số đội công tác, mặc dù thực binh và mức độ tham gia của những đơn vị này vẫn còn là dấu hỏi.
Tổng cộng, QĐNDVN huy động vào chiến dịch phản công:
- 250.000 quân.
- 621 xe tăng, thiết giáp (178 xe tăng, 443 thiết giáp).
- 1.815 khẩu pháo (487 pháo cơ giới và 1.328 pháo cối mang vác).
- 137 máy bay.
- 160 tàu hải quân.
- 7.000 xe vận tải.
Về phía đối phương, lực lượng Khmer Đỏ có trong tay:
- 23 sư đoàn bộ binh.
- 1 sư đoàn biên phòng.
- 1 sư đoàn tăng thiết giáp.
- 1 sư đoàn pháo binh.
- 1 sư đoàn không quân.
- 1 sư đoàn hải quân.
- 1 sư đoàn thủy quân lục chiến.
Tổng cộng:
- 170.000 quân.
- 275 xe tăng, thiết giáp.
- 274 khẩu pháo cơ giới.
- 200 khẩu pháo phòng không.
- 79 máy bay.
- 94 tàu, thuyền.
Quân đoàn 4, 2, 3 và Quân khu 5, 7, 9 được hải quân, không quân yểm trợ tiến công.
Ngày 30-12-1978, thị xã đầu tiên của Campuchia là Kratie được Quân khu 7 giải phóng.
Ngày 3-1-1979, phần lãnh thổ cuối cùng của Việt Nam bị lấn chiếm ở khu vực kênh Vĩnh Tế, An Giang được Quân đoàn 2 giải phóng.
Ngày 7-1-1979, thủ đô Phnom Penh được Quân đoàn 4 giải phóng.
Ngày 17-1-1979, thị xã cuối cùng của Campuchia là Koh Kong được Quân đoàn 2 và HQNDVN giải phóng.
Tuy nhiên chiến tranh chưa chấm dứt ở đây. Khmer Đỏ của Pol Pot và các nhóm phiến quân thân phương Tây như ANS của Sihanouk và KPNLF của Son Sann liên minh với nhau tiếp tục các hoạt động chống phá bằng chiến tranh du kích. Mỹ, TQ, phương Tây và ASEAN (đặc biệt là Thái Lan và Singapore) đã tích cực hỗ trợ cho phiến quân trên nhiều phương diện: vũ khí trang bị, nhu yếu phẩm, tài chính, huấn luyện... Thái Lan cho phép phiến quân đặt căn cứ trên lãnh thổ mình và cho quân đội tham chiến chống lại các đợt truy quét của VN. Trên phương diện ngoại giao, Mỹ và TQ gây ảnh hưởng lên LHQ tiếp tục công nhận Khmer Đỏ là đại diện hợp pháp của Campuchia, đồng thời áp đặt cấm vận lên VN.
Sau hơn 10 năm làm nghĩa vụ quốc tế, đến tháng 8-1991, những đơn vị Quân tình nguyện và chuyên gia VN cuối cùng đã hoàn tất rút khỏi Campuchia về nước, kết thúc nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc từ xa.
Thủ tướng Campuchia Hun Sen cho biết quân tình nguyện Việt Nam đã đóng vai trò giải phóng Campuchia:
“Tôi đã nói với họ (Việt Nam) là nếu họ rút quân và Pol Pot quay trở lại thì nhiều người sẽ bị giết. Vào thời điểm đó, các lực lượng của Campuchia không đủ sức chống lại Pol Pot và chúng tôi cần thời gian để củng cố lực lượng và nền kinh tế của mình ."
“Chính phủ Việt Nam không muốn để quân ở lại. Phía chúng tôi yêu cầu họ như thế. Sau đó chúng tôi đồng ý họ thử giảm bớt các lực lượng vào năm 1982. Chính phủ Việt Nam giảm dần quân số, còn chúng tôi sẽ dần tăng lực lượng của mình lên.
Tôi vẫn còn nhớ cuộc họp các bộ trưởng ngoại giao, gồm Campuchia, Lào và Việt Nam ở Hà Nội vào năm 1985, chúng tôi đã đồng ý là các lực lượng bộ đội Việt Nam sẽ rút quân từ 10-15 năm nữa.
Nhưng do sự phát triển nhanh chóng của các lực lượng vũ trang Campuchia và các cuộc đàm phán (hòa bình) giữa Sihanouk và tôi, chúng tôi đã rút các lực lượng bộ đội Việt Nam sớm hơn."
Cre: Vũ khí và Lịch sử Việt Nam & Google